Laboratuvar çalışmalarında yerine getirilmesi gereken temel kurallar: Kişisel koruyucu ekipmanların (gözlük, eldiven, önlük) kullanılması, kimyasal maddelerin doğru bir şekilde etiketlenmesi, etkili havalandırma sağlanması, deney prosedürlerine tam anlamıyla uymak, acil durum prosedürlerini bilmek, laboratuvarın temiz ve düzenli tutulması, yiyecek ve içeceklerin laboratuvar içinde tüketilmemesi, cihazların düzenli bakımının yapılması, kimyasal atık yönetiminin doğru bir şekilde gerçekleştirilmesi ve sürekli gözlem yapılması gerekmektedir. Bu kuralların uygulanması, güvenlik ve çalışma verimliliği açısından büyük önem taşır.
Laboratuvarda Dikkat Edilmesi Gereken Unsurlar Nelerdir?
Kimya laboratuvarındaki deneysel çalışmalara başlamadan önce, yapılacak deneylerin teorik yönleri, kurulacak düzenekler ve olası durumlar hakkında bilgi edinilmelidir. Deneyler sırasında incelemeye tabi tutulan reaksiyonlar zehirli gazlar, yanıcı, parlayıcı veya boğucu maddeler üretebilir. Bu tür durumlarda, deneyi yapan kişi gerekli önlemleri almalı ve laboratuvar içinde çalışan diğer araştırmacıları bilgilendirmelidir.
Laboratuvarda çalışırken aşağıdaki kurallara dikkat edilmelidir:
- Önlük ve kapalı ayakkabılar giyilmelidir.
- İşin gerekliliğine bağlı olarak eldiven ve koruyucu gözlük kullanılmalıdır.
- Saçlar uzun ve dağınık ise mutlaka toplanmalıdır.
- Laboratuvardan çıkarken, önlük ve eldiven gibi koruyucu ekipmanlar çıkarılmamalıdır.
- Laboratuvarda sigara içmek kesinlikle yasaktır.
- Laboratuvarda yemek yemek, içki içmek ve gıda malzemelerini saklamak yasaklanmıştır. Ayrıca, laboratuvar ekipmanları bu amaçla kullanılmamalıdır.
- Çatlak veya kırık cam eşyalar kullanılmamalı ve bu tür durumlar yetkililere bildirilmelidir.
- Sıvıları ağız yoluyla pipetlemekten kaçınılmalıdır.
- Kimyasal maddeleri koklamak veya tatmak kesinlikle yasaklanmıştır.
- Açık yaralar, deri yoluyla hastalık bulaşma riskini azaltmak amacıyla yara bandı ile kapatılmalıdır.
- Laboratuvar kapıları güvenlik nedenleriyle her zaman kapalı tutulmalıdır.
- Laboratuvara çocuklar veya evcil hayvanlar getirilmemelidir.
Bu kuralların titizlikle uygulanması, laboratuvar güvenliği ve çalışma verimliliği açısından büyük önem taşır.
Laboratuvarda Güvenli Çalışmanın Temel Kuralları
Laboratuvar kuralları yalnız düzen sağlamak için değil, öğrenciyi, çalışanı, çevreyi ve deney sonuçlarının güvenilirliğini korumak için uygulanır. Yapılacak deneyin niteliğine göre öğretmenin veya sorumlu kişinin talimatları her zaman genel kurallardan önce gelir.
- Önlük, koruyucu gözlük, eldiven ve gerekiyorsa maske gibi kişisel koruyucuları kullanın.
- Uzun saçları toplayın; açık ayakkabı ve çalışmaya takılabilecek takılardan kaçının.
- Laboratuvarda yiyecek ve içecek tüketmeyin.
- Etiketsiz veya içeriği bilinmeyen kimyasalları kullanmayın.
- Kimyasalları koklamak veya tatmak gibi tehlikeli davranışlardan kaçının.
- Öğretmen ya da sorumlu gözetimi olmadan deney yapmayın.
- Koşmayın, şakalaşmayın ve dikkat dağıtacak davranışlarda bulunmayın.
- Atıkları belirtilen kaplara ve kurallara göre ayırın.
- Dökülme, kırılma veya yaralanma durumunu hemen sorumlu kişiye bildirin.
Deneye Başlamadan Önce
Deney yönergesi önceden okunmalı; kullanılacak maddeler, araçlar, güvenlik işaretleri ve acil durumda yapılacaklar bilinmelidir. Kimyasal kabının etiketi okunmadan madde kullanılmaması temel güvenlik alışkanlıklarından biridir.
Deney Sonunda
Çalışma alanı temizlenmeli, kullanılan araçlar uygun biçimde bırakılmalı ve eller yıkanmalıdır. Koruyucu ekipmanın laboratuvar dışına taşınmaması, kimyasal veya biyolojik bulaş riskinin başka alanlara yayılmasını önlemeye yardımcı olur.
Kimya soru örneği için asit-baz tepkimesi sorusunun çözümünü de inceleyebilirsiniz.
Resmî Kaynak
MEB mesleki ders materyallerinde önlük, eldiven, gözlük kullanımı; yiyecek-içecek yasağı, etiket kontrolü ve öğretmen gözetimi gibi kurallar laboratuvar güvenliğinin temel unsurları olarak açıklanır: MEB — Laboratuvar Kuralları.
Bu konuyla doğrudan bağlantılı olarak Kütüphanede Uyulması Gereken Kurallar Nelerdir? açıklamasını da inceleyebilirsiniz.
