Roma rakamları, bir diğer adıyla Romen rakamları antik roma kaynaklı olup orta çağın son zamanlarına kadar, Avrupa’da da sıklıkla kullanılmıştır.
Romen rakamları sayısal bir sistemdir. Belli kurallar dahilinde yazılmış olan Roma rakamları diğer sayı sistemlerine göre farklıdır. Örneğin aynı harf üçten fazla tekrar edilememekte, yani yanyana yazılamamaktadır.
Latin alfabesi kullanılarak yazılan Roma rakamları karmaşık olduğundan dolayı pek tercih edilmemektedir. Ediliyor olsa da bazı dokümanlarda yalnızca 10 yada 20’ye kadar görmekteyiz. Genellikle bazı saat kadranlarında dekor amaçlı kullanılan Romen rakamlarını aynı isme sahip olan Osmanlı Padişahların isimlerinin önlerinde de görmekteyiz.
Roma Rakamlarında Kurallar Nelerdir?
- Bir rakamın sağ tarafındaki rakam kendinden küçük olduğunda toplanarak okunur. Örnek: XVI = 16
- Bir rakamın sol tarafındaki rakam kendisinden küçük olduğunda çıkarılarak okunur. Örnek: XCI = 91
- Bir rakam üçten fazla kez yan yana yazılamaz. Örnek: CCCXXI = 321
- Bir rakamın merkezi, en büyük olan simgedir. Bu rakamın hem sağına hem soluna kendisinden küçük rakamlar yazılabilir. Örnek: CDLII = 452
- Standart Roma rakamı gösteriminde, üst çizgi kullanılmadan, 3999 sayısı MMMCMXCIX biçiminde yazılır. Üst çizgi gibi ek işaretler içeren genişletilmiş gösterimler daha büyük sayıları da ifade edebilir; bu nedenle Roma rakamlarının mutlak bir en büyük sayısı olduğu söylenemez.
1’Den 20’Ye Kadar Roma Rakamları Yazılışı
| 1 | I | 11 | XI |
| 2 | II | 12 | XII |
| 3 | III | 13 | XIII |
| 4 | IV | 14 | XIV |
| 5 | V | 15 | XV |
| 6 | VI | 16 | XVI |
| 7 | VII | 17 | XVII |
| 8 | VIII | 18 | XVIII |
| 9 | IX | 19 | XIX |
| 10 | X | 20 | XX |
20’Den 40’A Kadar Roma Rakamları
| 21 | XXI | 31 | XXXI |
| 22 | XXII | 32 | XXXII |
| 23 | XXIII | 33 | XXXIII |
| 24 | XXIV | 34 | XXXIV |
| 25 | XXV | 35 | XXXV |
| 26 | XXVI | 36 | XXXVI |
| 27 | XXVII | 37 | XXXVII |
| 28 | XXVIII | 38 | XXXVIII |
| 29 | XXIX | 39 | XXXIX |
| 30 | XXX | 40 | XL |
40’Den 60’A Kadar Roma Rakamları
| 41 | XLI | 51 | LI |
| 42 | XLII | 52 | LII |
| 43 | XLIII | 53 | LIII |
| 44 | XLIV | 54 | LIV |
| 45 | XLV | 55 | LV |
| 46 | XLVI | 56 | LVI |
| 47 | XLVII | 57 | LVII |
| 48 | XLVIII | 58 | LVIII |
| 49 | XLIX | 59 | LIX |
| 50 | L | 60 | LX |
60’Den 80’A Kadar Roma Rakamları
| 61 | LXI | 71 | LXXI |
| 62 | LXII | 72 | LXXII |
| 63 | LXIII | 73 | LXXIII |
| 64 | LXIV | 74 | LXXIV |
| 65 | LXV | 75 | LXXV |
| 66 | LXVI | 76 | LXXVI |
| 67 | LXVII | 77 | LXXVII |
| 68 | LXVIII | 78 | LXXVIII |
| 69 | LXIX | 79 | LXXIX |
| 70 | LXX | 80 | LXXX |
80’Den 100’A Kadar Roma Rakamları
| 81 | LXXXI | 91 | XCI |
| 82 | LXXXII | 92 | XCII |
| 83 | LXXXIII | 93 | XCIII |
| 84 | LXXXIV | 94 | XCIV |
| 85 | LXXXV | 95 | XCV |
| 86 | LXXXVI | 96 | XCVI |
| 87 | LXXXVII | 97 | XCVII |
| 88 | LXXXVIII | 98 | XCVIII |
| 89 | LXXXIX | 99 | XCIX |
| 90 | XC | 100 | C |
Romen Rakamlarının Temel Sembolleri
Romen rakamlarında sayılar harf biçimindeki sembollerle gösterilir. 100’e kadar olan sayıları okumak için temel olarak I = 1, V = 5, X = 10, L = 50 ve C = 100 değerlerini bilmek yeterlidir.
| Romen rakamı | Değeri |
|---|---|
| I | 1 |
| V | 5 |
| X | 10 |
| L | 50 |
| C | 100 |
Romen Rakamları Nasıl Yazılır?
Küçük değerli sembol büyük değerli sembolün sağında ise değerler toplanır: VI = 6, XII = 12, LX = 60. Küçük değerli sembol belirli durumlarda büyük sembolün solunda ise çıkarma yapılır: IV = 4, IX = 9, XL = 40, XC = 90.
| Sayı | Romen | Sayı | Romen |
|---|---|---|---|
| 4 | IV | 40 | XL |
| 9 | IX | 50 | L |
| 14 | XIV | 75 | LXXV |
| 19 | XIX | 90 | XC |
| 25 | XXV | 99 | XCIX |
| 30 | XXX | 100 | C |
Nerelerde Kullanılır?
Romen rakamları günümüzde özellikle saat kadranlarında, yüzyıl ve hükümdar adlarında, kitapların bölüm veya cilt numaralarında ve bazı sıralamalarda karşımıza çıkar. Romen sisteminde sıfırı temsil eden ayrı bir sembol bulunmaz.
Temel matematik çalışmaları için kısa yoldan çarpma örneğini de inceleyebilirsiniz.
Kaynak
MEB çalışma materyallerinde Romen rakamlarının günümüzdeki kullanım alanları ile sağa yazıldığında toplama, sola yazıldığında çıkarma mantığı örneklerle açıklanır: MEB — Romen Rakamları.

