Coğrafyada tan ve gurup, Güneş’in doğuş ve batış çevresindeki alacakaranlık geçişleriyle ilgili kavramlardır. MEB kaynaklarında gurup ve tan süresinin Ekvator’dan kutuplara doğru uzadığı belirtilir.
Grup ve tan süresi nedir?
Tan, Güneş doğmadan önce çevrenin aydınlanmaya başladığı alacakaranlık dönemini ifade eder; yalnız Güneş’in doğduğu tek bir an değildir.
Tan süresi, dünyanın dönüş hızına bağlı olarak değişir. Özellikle ekvatorda, tan süresi kısa iken kutuplara doğru gidildikçe uzar. Gurup ise Güneş battıktan sonra aydınlığın bir süre daha devam ettiği alacakaranlık dönemidir. Ekvatorda kısa iken kutuplara doğru gidildikçe grup süresi uzunlaşır.
Tan ve grup süreleri birlikte kullanılarak güneşin yükselip battığı zaman aralığını belirtir. Bu süreler, dünyanın ekvatora ve kutuplara olan uzaklığına bağlı olarak değişir. Kutuplara doğru gidildikçe tan ve grup süreleri artar.
Örneğin, Sinop ile Hatay arasındaki farklılıklar, kutuplara doğru gidildikçe tan ve grup sürelerinin uzamasına örnek olarak gösterilebilir. Bu konu, coğrafya derslerinde, KPSS ve lise düzeyinde sıkça karşılaşılan bir konudur.
Tan ve Gurup Süresi Nasıl Açıklanır?
Coğrafyada tan, Güneş doğmadan önce çevrenin aydınlanmaya başladığı alacakaranlık dönemini; gurup ise Güneş battıktan sonra aydınlığın bir süre daha devam ettiği alacakaranlık dönemini anlatır. Yani bu kavramlar yalnız “Güneş’in doğduğu veya battığı an” değil, aydınlık ile karanlık arasındaki geçiş süresiyle ilgilidir.
Neden Kutuplara Doğru Uzar?
MEB coğrafya materyallerinde Dünya’nın çizgisel dönüş hızının Ekvator’dan kutuplara doğru azalmasına bağlı olarak gurup ve tan süresinin kutuplara doğru uzadığı belirtilir. Bu nedenle daha yüksek enlemlerde Güneş ufkun altında veya üstünde daha eğik bir açıyla hareket eder ve alacakaranlık geçişi daha uzun sürer.
- Ekvator çevresinde tan ve gurup daha kısadır.
- Orta enlemlerde süre uzamaya başlar.
- Kutup noktalarına yaklaşıldıkça geçiş süresi daha belirgin biçimde uzar.
Bu konu Dünya’nın günlük hareketinin sonuçlarıyla birlikte değerlendirilir. Benzer ders içerikleri için Ders Konuları merkezini inceleyebilirsiniz.
Resmî Kaynak
Millî Eğitim Bakanlığı OGM Materyal TYT Coğrafya konu özetinde, çizgisel hızın Ekvator’dan kutuplara doğru azalması nedeniyle gurup ve tan süresinin uzadığı açıkça belirtilir: MEB OGM Materyal — TYT Coğrafya.
Bu başlıkla ilişkili ayrıntılar için Şerro Ne Demek? Ne Anlama Geliyor? içeriğini de inceleyebilirsiniz.
Grup mu, gurup mu?
nArama motorlarında “grup ve tan süresi” biçimi sık görülse de coğrafya teriminde kullanılan sözcük guruptur. Gurup, Güneş’in batması/batış anlamıyla kullanılır. Bu nedenle ders kitaplarında ve MEB materyallerinde “gurup ve tan süresi” ifadesi yer alır.
