Yüz, ben ve gül kelimeleri farklı anlamlarda kullanılabilen sesteş (eş sesli) sözcüklere örnek verilebilir. Aşağıdaki cümlelerde her kelime iki ayrı anlamıyla kullanılmıştır.
Kısa Cevap
| Kelime | 1. anlam ve örnek | 2. anlam ve örnek |
|---|---|---|
| Yüz | İnsanın yüzü: Uzun yürüyüşten sonra yüzü kızardı. | 100 sayısı: Yarışmaya yüz öğrenci katıldı. |
| Ben | Kişi zamiri: Ben ödevimi akşam bitireceğim. | Ciltteki ben: Sol yanağındaki küçük ben çocukluğundan beri var. |
| Gül | Çiçek: Bahçedeki kırmızı gül çok güzel kokuyor. | Gülmek fiili: Fotoğraf çekilirken biraz gül. |
Yüz Kelimesinin İki Farklı Anlamı
1. Yüz = başın ön bölümü: Göz, burun ve ağzın bulunduğu başın ön kısmını anlatır.
- Sabah uyandığında yüzünü soğuk suyla yıkadı.
- Heyecandan yüzü bir anda kızardı.
2. Yüz = 100 sayısı: Doksan dokuzdan sonra gelen sayıyı belirtir.
- Kütüphaneye bu ay yüz yeni kitap geldi.
- Bu soruyu yüz kişi doğru cevapladı.
Millî Eğitim Bakanlığının 4. sınıf Türkçe destek materyalinde de “yüz” sözcüğü, “yüz defa” ve “yüzünde” örnekleri üzerinden farklı anlamlarda kullanılan sesteş bir sözcük olarak açıklanır.
Ben Kelimesinin İki Farklı Anlamı
1. Ben = konuşanın kendisini gösteren kişi zamiri: Bir kişinin kendisinden söz ederken kullandığı “ben” sözcüğüdür.
- Ben bugün erken kalktım.
- Bu resmi ben çizdim.
2. Ben = ciltte görülen koyu renkli küçük leke/oluşum: Günlük dilde vücuttaki “ben” için kullanılır.
- Kaşının üstünde küçük bir ben var.
- Kolundaki beni çocukluğundan beri hatırlıyor.
Önemli düzeltme: “Ben” sözcüğünün bu anlamını yalnızca “vücuttan dışarı doğru çıkan bir çıkıntı” diye tanımlamak doğru değildir. Burada kastedilen, ciltte görülen ve günlük dilde ben adı verilen oluşumdur.
Gül Kelimesinin İki Farklı Anlamı
1. Gül = çiçek: Bahçelerde yetiştirilen, farklı renkleri bulunan gül bitkisinin çiçeğini anlatır.
- Vazodaki beyaz gül odaya güzel bir koku yayıyor.
- Bahçeye kırmızı bir gül diktik.
2. Gül = “gülmek” fiilinin emir biçimi: Birine gülmesi söylendiğinde “gül” denir.
- Fotoğraf çekiyorum, biraz gül.
- Üzülme, şimdi yüzünü kaldır ve gül.
Burada örnek cümlede kelimenin “gül” biçiminde geçmesi önemlidir. “Ayşe güldü.” cümlesi gülmek fiilini gösterse de soruda istenen kelime biçimi doğrudan “gül” olduğu için “Biraz gül.” gibi bir örnek daha uygundur.
Bu Kelimelere Neden Sesteş Denir?
Sesteş (eş sesli) sözcükler, yazılışları ve söylenişleri aynı olduğu hâlde anlamları farklı olan sözcüklerdir. Hangi anlamın kastedildiğini cümlenin bağlamından anlarız. MEB’in Türkçe destek materyallerinde de sesteşlik bu şekilde açıklanır ve bir sözcüğün gerçek ile mecaz anlamının birbirinden ayrılmasının tek başına sesteşlik oluşturmadığı özellikle belirtilir.
Ödev İçin Kısa Yazılabilecek Cevap
Yüz: “Yüzünü yıkadı.” / “Yüz öğrenci yarışmaya katıldı.”
Ben: “Ben bugün okula gittim.” / “Yanağında küçük bir ben var.”
Gül: “Bahçede kırmızı bir gül açtı.” / “Fotoğraf için biraz gül.”
Benzer Türkçe etkinlikleri ve konu anlatımları için Ders Konuları bölümünü inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü – 4. Sınıf Türkçe 1 ve 2. Tema
- Millî Eğitim Bakanlığı – 8. Sınıf Türkçe 1. Tema Destek Materyali
