Kısa cevap: Rüzgâr, atmosferdeki basınç farkları nedeniyle havanın hareket etmesidir. Sıcaklık farklılıkları, Dünya’nın dönüşü ve yüzey şekilleri rüzgârın hızını ve yönünü etkiler.
Basınç farkı rüzgârı nasıl hareket ettirir?
Güneş enerjisi yeryüzünü her yerde aynı ölçüde ısıtmaz. Farklı ısınma koşulları hava yoğunluğu ve basınç dağılımında farklılıklar oluşturabilir. Hava, basınç farklarının etkisiyle hareket etmeye başlar; buna rüzgâr denir.
Basınç farkı büyüdüğünde hareketi hızlandıran kuvvet de genellikle artar. Fakat rüzgâr doğrudan her zaman yüksek basınçtan alçak basınca düz bir çizgi izlemez. Dünya’nın dönüşünün oluşturduğu sapma ve yüzeydeki sürtünme yönü değiştirir.
Vadiler, kıyılar ve yüksek binalar yerel rüzgârı etkileyebilir. Bu nedenle farklı yerlerde aynı gün ölçülen rüzgâr hızları birbirinden ayrılabilir. Hava tahminleri için hem yüzey istasyonları hem de atmosferdeki ölçümler değerlendirilir.
Rüzgârın temel hareket ettirici etkisi atmosferdeki basınç farklarıdır. Hava, bu farkların etkisiyle hareket eder; Dünya’nın dönüşü hareket yönünü, yer yüzeyindeki sürtünme de özellikle yere yakın rüzgârın hızını ve yönünü değiştirir.
Dağlar, vadiler, binalar ve kıyı şeritleri yerel rüzgârı biçimlendirebilir. Aynı hava sisteminde açık alandaki rüzgârla yüksek binaların arasındaki rüzgârın farklı hissedilmesi bu yüzdendir. Anlık sert esintiye hamle denir ve ortalama hızdan ayrı değerlendirilir.
Günlük yaşamdan örnek
Gündüz kıyıda kara daha hızlı ısındığında denizden karaya doğru esen yerel meltem rüzgârı hissedilebilir.
Merak edilen soru
Rüzgâr neden bazı günler daha kuvvetlidir?
Basınç farkının kısa mesafede belirginleşmesi ve yerel koşulların etkisi daha güçlü rüzgâr oluşturabilir.