Kısa cevap: Dolu, güçlü fırtına bulutlarının içinde su damlalarının donması ve tekrar tekrar suyla kaplanıp buz katmanları kazanmasıyla oluşabilir. Büyüklüğünü bulut içindeki hareket ve nem koşulları etkiler.
Dolu tanesinin bulutta büyüme süreci
Dolu genellikle güçlü yukarı yönlü hava akımlarının bulunduğu gök gürültülü fırtına bulutlarında meydana gelir. Su damlaları çok soğuk bölgelere taşındığında donabilir ve buz çekirdekleri oluşabilir. Bu parçalar bulut içinde hareket ederken yeni sıvı damlacıklarla karşılaşıp büyüyebilir.
Yukarı yönlü hava yeterince kuvvetliyse buz parçaları bulutta daha uzun süre kalır ve daha fazla katman oluşturabilir. Sonunda ağırlıkları hava akımlarının taşıyamayacağı düzeye geldiğinde yere düşerler. Her fırtınanın dolu üretmemesi, yükselici hava hızına, sıcaklığa ve bulut içindeki su miktarına bağlıdır.
Yerde ölçülen dolu büyüklüğü fırtınanın içinde yaşanan koşulları anlamada ipucu verir fakat tek başına bütün fırtına şiddetini anlatmaz.
Dolu, güçlü yükselici hava hareketlerinin bulunduğu fırtına bulutlarında gelişir. Buz parçacıkları, aşırı soğumuş su damlacıklarının üzerlerinde donmasıyla büyüyebilir. Bulut içindeki hareket ve sıvı su miktarı dolunun boyutunu etkiler.
Kesilmiş bir dolu tanesinde farklı buz katmanları görülebilir; ancak her katman zorunlu olarak bulutta bir tam tur atıldığını kanıtlamaz. Dolu yere inerken eriyebilir ve büyüklük değişebilir. Şiddetli dolu uyarılarında kapalı bir yerde korunmak gerekir.
Günlük yaşamdan örnek
Kuvvetli bir sağanak sırasında bazı noktalara bezelye büyüklüğünde, bazı noktalara daha iri buz taneleri düşmesi dolu oluşumundaki farklı koşullarla ilişkilidir.
Merak edilen soru
Dolu yalnız kışın mı yağar?
Hayır. Dolu, uygun güçlü fırtına bulutlarında sıcak mevsimlerde de oluşabilir; yerdeki sıcaklık tek belirleyici değildir.