Kısa cevap: Yüzey akışı, yağmur veya eriyen kar suyunun toprağa sızmadan yer yüzeyi boyunca aşağı yönlere akmasıdır. Zemin doygunluğu ve yağış şiddeti akış miktarını artırabilir.
Yağmur suyunun yüzeyde akışa geçmesi
Yağmur başladığında suyun bir bölümü toprağa sızar, bir bölümü bitkiler tarafından tutulur. Yağış çok hızlı geldiğinde veya toprak zaten suya doygun olduğunda yüzey, yeni suyun tamamını içine alamayabilir. Bu durumda su, yer çekiminin etkisiyle eğim boyunca hareket eder.
Çıplak ve sıkışmış zeminlerde yüzey akışı bazı koşullarda daha yüksek olabilir. Beton ve asfalt gibi geçirimsiz yüzeyler de suyun toprağa girişini sınırlar. Akışın taşıdığı parçacıklar dere ve göllerin bulanıklaşmasına katkıda bulunabilir.
Yüzey akışı su döngüsünün doğal bir parçasıdır, ancak aşırı miktarda olduğunda yerel taşkın riski doğurabilir. Su birikmesini anlamak için yağış kadar havzanın büyüklüğü, eğimi ve drenaj koşulları da incelenir.
Yağışın bir bölümü toprağa sızarken bir bölümü yer yüzeyinde hareket eder. Yağmur şiddeti toprağın suyu alma kapasitesini aşarsa yüzey akışı artabilir. Önceden doygun toprak ve geçirimsiz yollar da akışı güçlendirebilir.
Yüzey akışı derelere su taşırken toprak parçacıklarını ve bazı kirleticileri de beraberinde sürükleyebilir. Akışın hızı eğim, bitki örtüsü ve zeminin pürüzlülüğüne bağlıdır. Her yağış aynı miktarda akış üretmediği için yalnız yağış toplamına bakmak yeterli değildir.
Günlük yaşamdan örnek
Sağanak sırasında kaldırım kenarından hızla akan su, yağmurun toprağa sızamayan bölümünün yüzey akışı oluşturmasına örnektir.
Merak edilen soru
Az yağışta da yüzey akışı oluşabilir mi?
Evet. Çok sıkışmış veya geçirimsiz yüzeylerde düşük miktarda yağış bile toprağa sızmadan akışa geçebilir.