Ay’ın evreleri, Güneş’in aydınlattığı Ay yüzeyinin Dünya’dan görülen bölümünün değişmesiyle oluşur. Ay kendi ışığını üretmez; Güneş ışığını yansıtır. Yeni aydan yeni aya geçen döngü yaklaşık 29,5 gün sürer. Evreler normalde Dünya’nın Ay üzerine gölge düşürmesinden kaynaklanmaz.
Ay’ın Evreleri Nasıl Oluşur?
Güneş, Ay’ın bir yarısını aydınlatır. Ay Dünya çevresinde dolandıkça Güneş, Dünya ve Ay’ın göreli konumları değişir. Biz de aydınlık yarım kürenin farklı oranlarını görürüz. Yeni ay, ilk dördün, dolunay ve son dördün döngünün en bilinen dört ana evresidir; aralarında hilal ve şişkin ay görünümleri bulunur.
| Ana evre | Dünya’dan görülen durum |
|---|---|
| Yeni ay | Aydınlık taraf büyük ölçüde bizden uzağa bakar; Ay genellikle görünmez |
| İlk dördün | Görünen diskin yaklaşık yarısı aydınlıktır; aydınlanan bölüm büyümektedir |
| Dolunay | Görünen diskin neredeyse tamamı aydınlıktır |
| Son dördün | Diskin yaklaşık yarısı aydınlıktır; aydınlanan bölüm küçülmektedir |
Ay Evreleri Kaç Günde Tekrar Eder?
Bir yeni aydan sonraki yeni aya geçen süre ortalama 29,5 gündür; buna sinodik ay denir. Buna karşılık Ay’ın yıldızlara göre Dünya çevresindeki yörünge turu ortalama 27,3 gündür. İki sürenin farklı olmasının nedeni, Dünya’nın da bu sırada Güneş çevresinde hareket etmesidir.
Yaklaşık olarak yeni aydan bir hafta sonra ilk dördün, iki hafta sonra dolunay, üç hafta sonra son dördün görülür. Bunlar günlük ders çalışmak için yuvarlatılmış sürelerdir; kesin tarih ve saatler astronomik takvime göre değişir.
Ay Evreleri ile Ay Tutulması Aynı Olay mı?
Hayır. Normal evreleri Dünya’nın gölgesi oluşturmaz. Ay tutulması ise dolunay zamanında Dünya’nın Güneş ile Ay arasına uygun doğrultuda girerek gölgesini Ay üzerine düşürmesiyle gerçekleşir. Ay’ın yörüngesi Dünya’nın Güneş etrafındaki düzlemine eğik olduğundan her dolunayda Ay tutulması olmaz.
Evde Yapılabilecek Basit Gözlem
Bir ay boyunca mümkünse aynı yerden ve benzer saatlerde Ay’ı gözlemleyip tarih atarak basit çizimler yapabilirsiniz. Her gün görünen aydınlık bölümün biçimindeki değişimi kaydedin. Ay’ın bazı günlerde akşam, bazı günlerde sabah daha kolay görülebileceğini unutmayın; her gece aynı saatte görünmeyebilir.
Sık Sorulan Sorular
Dolunay her zaman Ay tutulması mıdır?
Hayır. Dolunay Ay’ın bir evresidir; tutulma için ayrıca gölgeyi oluşturacak özel hizalanma gerekir.
Ay’ın hep aynı yüzünü görmemiz evreleri engeller mi?
Engellemez. Ay’ın Dünya’ya dönük yüzünün büyük ölçüde aynı kalması ile bu yüzün Güneş tarafından değişen oranlarda aydınlatılması farklı olaylardır. Ay’ın aynı yüzünü göstermesi konusu bu döngüden ayrıdır; Dünya’ya dönük yüz büyük ölçüde aynı kalırken aydınlanan bölüm değişir. Eşzamanlı dönmenin nedenini öğrenmek için Ay neden Dünya’ya hep aynı yüzünü gösterir? rehberini okuyabilirsiniz.