Kısa cevap: Geçirgenlik, suyun toprağın ya da kayaçların birbirine bağlı boşluklarından ne kadar kolay geçebildiğini anlatır. Kumlu ve killi zeminler gözenek yapıları nedeniyle farklı davranır.
Kumlu ve killi topraklarda suyun hareketi
Bir zeminde suyun bulunabilmesi için boşluklar, akabilmesi için ise bu boşlukların birbirine uygun biçimde bağlanması gerekir. Kum taneleri arasındaki gözenekler bazı koşullarda suyu daha kolay iletir. Çok ince taneli ve sıkışmış killi zeminlerde suyun hareketi daha yavaş olabilir.
Bununla birlikte gerçek topraklar yalnız kum veya kilden oluşmaz; organik madde, çatlaklar, sıkışma ve tabakalaşma da önemlidir. Gözeneklilik ile geçirgenlik aynı kavram değildir: bir malzeme çok miktarda su tutsa bile suyu hızlı iletmeyebilir. Bu fark akiferlerin beslenmesini ve kuyulardan su çekilmesini etkiler.
Sızma miktarı yağışın hızına ve toprağın önceden ne kadar ıslak olduğuna da bağlıdır. Deneylerde kullanılan malzemenin miktarı ve sıkışma düzeyi karşılaştırma için eşit tutulmalıdır.
Toprağın geçirgenliği, suyun toprak içindeki boşluklardan ne kadar kolay geçebildiğiyle ilişkilidir. Kum taneleri arasında genellikle daha büyük boşluklar bulunduğundan su daha hızlı ilerleyebilir. Kilin çok küçük tanecikleri ise suyun hareketini yavaşlatabilir.
Geçirgenlik yalnızca tane boyutuyla belirlenmez. Toprağın sıkışması, gözeneklerin bağlantısı, organik madde ve toprak yapısı da etkilidir. Bu nedenle aynı kum-kil oranına sahip iki toprak yağmur suyunu farklı hızda emebilir.
Günlük yaşamdan örnek
Eşit miktardaki su aynı büyüklükte kum ve kil kaplarına döküldüğünde alta ulaşma sürelerinin farklı olması geçirgenlik farkını gösterir.
Merak edilen soru
Kil suyu tuttuğu hâlde neden yavaş geçirir?
Kilin çok ince gözenekleri suyu tutabilir; ancak bu gözeneklerden suyun akışı kumlu yapıya göre daha yavaş olabilir.