Soru: Aşağıdakilerden hangisi diğerlerinden farklı bir bölgede kurulmuştur?
A)Frigler
B)Hititler
C)Asurlar
D) Lidyalılar
Cevap: C) Asurlar
Hititler, Frigler ve Lidyalılar Anadolu uygarlıkları arasında değerlendirilir. Asurların ana kuruluş ve hâkimiyet alanı ise Kuzey/Yukarı Mezopotamya’dır. Asurlar Anadolu’da Kültepe gibi ticaret kolonileri kurmuş olsa da bu durum Asur devletinin Anadolu’da kurulduğu anlamına gelmez. Bu nedenle farklı bölgede kurulan uygarlık Asurlardır.
Doğru Cevap Neden C) Asurlar?
Seçenekler bölgesel kuruluş yerlerine göre karşılaştırıldığında doğru cevap C) Asurlardır. Hititler, Frigler ve Lidyalılar İlk Çağ Anadolu uygarlıkları arasında değerlendirilir. Asur uygarlığının ana coğrafyası ise Kuzey/Yukarı Mezopotamyadır. Asurların Anadolu’da ticaret kolonileri kurmuş olması, devletlerinin Anadolu’da kurulduğu anlamına gelmez.
- Hititler: Merkezleri Hattuşa olmak üzere Orta Anadolu’da etkili oldular.
- Frigler: Gordion merkezli olarak Orta ve Batı Anadolu’da hüküm sürdüler.
- Lidyalılar: Sard merkezli olarak Batı Anadolu’da yaşadılar.
- Asurlar: Mezopotamya merkezliydiler; Anadolu’da özellikle ticaret kolonileriyle etkili oldular.
Kültepe Neden Kafa Karıştırabilir?
MEB materyallerinde Asurluların Kayseri yakınlarındaki Kültepe’de ticaret kolonisi kurduğu ve bu ticaret sayesinde yazının Anadolu’ya taşınmasında rol oynadığı anlatılır. Bu güçlü Anadolu bağlantısı nedeniyle Asurlar bazen seçeneklerde diğer Anadolu uygarlıklarıyla karıştırılabilir. Soruda “nerede faaliyet gösterdi?” değil, “hangi bölgede kuruldu?” ayrımı yapılmalıdır.
Soruyu Haritayla Çözmenin Kısa Yolu
Seçenekleri bir haritada zihnen yerleştirmek soruyu kolaylaştırır: Hattuşa Orta Anadolu’da, Gordion Ankara çevresinde, Sard ise Batı Anadolu’dadır. Asur ve Ninova ise Mezopotamya tarafında kalır. Böylece üç seçeneğin Anadolu içinde, bir seçeneğin Anadolu dışındaki ana medeniyet havzasında bulunduğu hemen görülür. Kültepe’deki Asur ticaret kolonileri bu temel coğrafi ayrımı değiştirmez.
Uygarlıkların bilim ve bilgi birikimine etkisini karşılaştırmak için kimyanın gelişimine katkı sağlayan uygarlıklar içeriğine de göz atabilirsiniz.
Resmî Kaynak
MEB OGM Coğrafya materyalinde Hititler, Frigler ve Lidyalılar Anadolu’da kurulan uygarlıklar arasında gösterilir; Asurların ise Kültepe ticaret kolonisi üzerinden Anadolu ile ilişki kurduğu açıklanır: OGM Materyal — Anadolu’da İlk Çağ Uygarlıkları.