Kütüphanede uyulması gereken kurallar; sessiz bir çalışma ortamını korumak, diğer kullanıcıların haklarına saygı göstermek ve kitaplarla diğer kütüphane materyallerini zarar görmeden ortak kullanıma açık tutmak için uygulanır. Temel kurallar arasında yüksek sesle konuşmamak, telefonu sessize almak, okuma alanlarında telefon görüşmesi yapmamak, yiyecek-içecek kurallarına uymak, materyallere zarar vermemek ve ödünç alınan kaynakları zamanında iade etmek bulunur.
Kütüphanede Uyulması Gereken 15 Kural
- Sessiz olun: Okuma ve çalışma alanlarında yüksek sesle konuşmayın; gerekli konuşmaları kısa ve düşük sesle yapın.
- Telefonu sessize alın: Zil, bildirim ve medya sesleri çevrede çalışan kişilerin dikkatini dağıtmamalıdır.
- Okuma salonunda telefon görüşmesi yapmayın: Görüşme gerekiyorsa kütüphanenin izin verdiği alana çıkın.
- Grup çalışmasını yalnız izin verilen yerde yapın: Sessiz salonlarda toplu konuşma yerine grup çalışma odalarını veya belirlenmiş alanları kullanın.
- Yiyecek ve içecek politikasına uyun: Kütüphanelerin bu konudaki uygulamaları farklı olabilir; yalnız izin verilen alanlarda tüketim yapın.
- Kitaplara ve diğer materyallere zarar vermeyin: Sayfa kıvırmayın, çizim veya not bırakmayın, materyali temiz ve sağlam tutun.
- Materyali izinsiz dışarı çıkarmayın: Ödünç alınabilen kaynaklar için kayıt işlemini tamamlayın.
- Ödünç aldığınız kaynakları zamanında iade edin: İade tarihini kontrol edin; gerekiyorsa süresi dolmadan uzatma işlemini yapın.
- Kayıp veya hasarı kütüphaneye bildirin: Sorunu gizlemek yerine görevliye haber verin ve kurumun uyguladığı prosedürü izleyin.
- Masa ve çalışma alanını temiz bırakın: Çöp, kâğıt, şişe veya kişisel eşya bırakmayın.
- Başkalarının çalışma alanını işgal etmeyin: Kullanmadığınız koltuk ve masaları çanta veya eşyalarla gereksiz yere kapatmayın.
- Kütüphane cihazlarını amacına uygun kullanın: Bilgisayar, priz, tarayıcı ve benzeri ortak ekipmanlara zarar vermeyin.
- Fotoğraf, video ve ses kaydı kurallarını kontrol edin: Bazı kütüphanelerde okuma salonlarında veya özel koleksiyonlarda kayıt sınırlıdır.
- Görevli personelin yönlendirmelerine uyun: Salon, materyal, güvenlik ve kullanım kuralları kurumdan kuruma değişebilir.
- Diğer kullanıcıların hakkına saygı gösterin: Gürültü, yoğun koku, uygunsuz davranış veya dikkat dağıtıcı hareketlerden kaçının.
Kütüphanede Neden Sessiz Olunmalıdır?
Kütüphaneler okuma, araştırma ve ders çalışma için ortak kullanılan alanlardır. Bir kişinin yüksek sesle konuşması veya telefonla görüşmesi, çevresindeki birçok kişinin dikkatini dağıtabilir. Bu nedenle sessiz çalışma alanlarında konuşmayı ve cihaz seslerini en aza indirmek yaygın bir kullanıcı davranışıdır. Kesin telefon ve sessizlik kuralları ise kütüphanenin güncel kullanıcı kurallarına göre değişebilir.
Bu nedenle “sessizlik” mutlak biçimde hiç ses çıkarmamak anlamına gelmez. Kütüphanede danışma masası, grup çalışma bölümü veya sosyal alan gibi farklı kullanım bölümleri olabilir. Önemli olan bulunduğunuz bölümün kuralına uymaktır.
Telefon ve Bilgisayar Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Telefon sessiz veya titreşimsiz moda alınmalı; video, müzik ve bildirim sesleri kapatılmalıdır. Görüşme yapmak gerekiyorsa okuma salonunun dışına veya kütüphanenin bunun için belirlediği bölüme geçmek en doğru davranıştır. Dizüstü bilgisayar kullanırken de sesli bildirimleri kapatmak ve klavye ya da cihaz kullanımında çevreyi gereksiz biçimde rahatsız etmemek gerekir.
Fotoğraf, video ve ses kaydı için tek bir evrensel kural yoktur. Özellikle Milli Kütüphane gibi kurumlarda belirli salonlarda kayıt özelliklerinin kullanımına sınırlama getirilebilir. Bu nedenle çekim yapmadan önce ilgili kütüphanenin güncel kuralı kontrol edilmelidir.
Kütüphanede Yiyecek ve İçecek Tüketilebilir mi?
Bu konu kütüphanenin kendi uygulamasına göre değişebilir. Bazı kurumlar okuma alanlarında yiyecek ve içeceği tamamen sınırlandırırken bazıları yalnız kapaklı su şişesine veya belirlenmiş alanlarda tüketime izin verebilir. Bu nedenle “her kütüphanede su serbesttir” ya da “bütün içecekler yasaktır” gibi genellemeler yerine kurumun güncel tabelaları, kullanıcı kuralları ve personel yönlendirmeleri esas alınmalıdır.
Kitap ve Kütüphane Materyalleri Nasıl Kullanılmalı?
Kitap, dergi, gazete, tez, harita ve diğer materyaller ortak kullanıma sunulan kaynaklardır. Sayfaları çizmek, yırtmak, katlamak veya materyale fiziksel zarar vermek doğru değildir. Ankara Üniversitesi Kütüphane Yönergesinde kullanıcıların ödünç aldıkları materyalleri belirtilen tarihte geri vermekle yükümlü olduğu ve iade edilen materyalde oluşan zarardan kullanıcının sorumlu tutulabileceği belirtilir.
Bir kitabı rafından aldıktan sonra nereye bırakacağınız da kütüphaneye göre değişebilir. Bazı kütüphaneler kitabın kullanıcı tarafından rafa geri konmasını istemez ve görevlinin yerleştirmesi için belirlenmiş masalara bırakılmasını ister. Bu yüzden yerel yönlendirmeye uyulmalıdır.
Ödünç Alınan Kitaplar İçin Kurallar
Ödünç alma süresi, kaç kitap alınabileceği, uzatma hakkı ve gecikme uygulaması her kütüphanede aynı değildir. Ortak temel kural, materyalin kayıtlı şekilde alınması ve belirtilen iade tarihinde geri getirilmesidir. Süreyi aşmadan önce çevrim içi kullanıcı hesabından uzatma yapılabilen kütüphaneler de vardır.
Kaynak kaybolduğunda veya zarar gördüğünde durum mümkün olduğunca kısa sürede kütüphaneye bildirilmelidir. Kayıp ve hasar işlemlerinde ilgili kurumun yürürlükteki ödünç verme politikası uygulanır.
Kütüphane Kuralları Her Yerde Aynı mı?
Hayır. Sessizlik, diğer kullanıcıları rahatsız etmeme ve materyali koruma gibi temel ilkeler yaygın olsa da; yiyecek-içecek, grup çalışması, telefon, çanta, fotoğraf çekimi, ödünç süresi ve çalışma saatleri gibi ayrıntılar kütüphaneden kütüphaneye değişebilir. Kültür ve Turizm Bakanlığının yürürlükteki mevzuatı da farklı kütüphane türleri için ayrı hizmet ve kullanım çerçeveleri düzenler; bu nedenle kurumun kendi güncel kullanıcı kuralları esas alınmalıdır.
Kütüphanede Uyulması Gereken Kurallar Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kütüphanede telefon kullanılabilir mi?
Telefonun sessiz biçimde kullanılmasına izin verilip verilmediği kütüphaneye göre değişebilir. İzin verilen yerlerde cihaz sesleri kapatılmalı; telefon görüşmesi için kurumun belirlediği alanlar kullanılmalıdır. Kesin kural için ilgili kütüphanenin güncel kullanıcı kuralları kontrol edilmelidir.
Kütüphanede yemek yenir mi?
Birçok kütüphanede okuma alanlarında yemek yasaktır. Bazı kurumlarda yalnız kafeterya veya özel bölümlerde yiyecek ve içecek tüketimine izin verilir.
Kütüphanede neden sessiz olunmalıdır?
Okuyan, araştırma yapan veya ders çalışan diğer kullanıcıların dikkatini dağıtmamak ve ortak çalışma ortamını korumak için sessiz olunmalıdır.
Kitap zamanında iade edilmezse ne olur?
Gecikme uygulaması kuruma göre değişir. Ödünç alma hakkının geçici olarak kısıtlanması veya kurumun belirlediği başka işlemler uygulanabilir. Kesin bilgi için kitabın alındığı kütüphanenin güncel ödünç verme kuralları kontrol edilmelidir.
Kaynaklar
- Kültür ve Turizm Bakanlığı — Milli Kütüphane Kullanıcı Hizmetleri Yönetmeliği: 10 Ekim 2025’te yürürlüğe giren güncel Milli Kütüphane kullanıcı hizmetleri mevzuatı.
- Kültür ve Turizm Bakanlığı — Halk Kütüphaneleri Yönetmeliği: kullanıcıların kütüphane genel kurallarına uyma yükümlülüğü.
- Ankara Üniversitesi — Kütüphane Yönergesi: materyalin korunması, ödünç alma ve iade sorumlulukları.
Bilgi notu: Kütüphane kuralları kurumun hizmet yapısına göre değişebilir. Milli Kütüphane için 2010 tarihli eski yararlanma yönetmeliği 10 Ekim 2025’te yürürlükten kaldırılmış ve yerine Milli Kütüphane Kullanıcı Hizmetleri Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir. Sayfa 18 Eylül 2026’da yürürlükteki mevzuat ve kurum yönergeleri kontrol edilerek yenilenmiştir.
